Groenland: ongeveer 30 % komt onder water te liggen als het ijs volledig smelt 

Groenland: strategisch belang, grondstoffen of presidentiële grillen?

De belangstelling van Donald Trump voor Groenland riep wereldwijd verbazing op. Waarom zou een grotendeels ijsbedekt eiland, met slechts zo’n 57.000 inwoners, zo’n grote rol spelen? Het antwoord ligt niet in snelle economische winst, maar in een combinatie van klimaatverandering, geopolitiek, militaire macht en hardnekkige misverstanden over ijs en (zeldzame) grondstoffen. Daarbij speelt waarschijnlijk ook een element van presidentiële gril, machtsvertoon en expansiedrift mee: de behoefte om macht en invloed tastbaar te maken met een “grote aankoop” (lees: dreigen met annexatie), los van de praktische en juridische realiteit en de gangbare fatsoensnormen tussen Navo-partners.

Door het terugtrekken van zee-ijs (drijvend ijs, dus niet het landijs van de ijskap) worden Arctische scheepvaartroutes in de zomer beter bevaarbaar. Het gaat vooral om drie corridors: de Northern Sea Route langs Siberië, de Northwest Passage door de Canadese archipel en, op langere termijn, een Transpolar Sea Route over de Noordpool. Groenland heeft een strategische ligging naast deze routes. Precies daardoor wordt het eiland belangrijker als logistieke uitvalsbasis, communicatie- en radarpost en als kerngebied voor search-and-rescue in een drukker wordend poolgebied.

de Northern Sea Route langs Siberië, de Northwest Passage door de Canadese archipel en, op langere termijn, een Transpolar Sea Route over de Noordpool

Bij vrijwel geen enkele denkbare temperatuurstijging verdwijnt al het ijs van Groenland binnen 100 jaar. Zelfs bij extreme mondiale opwarming (+4 tot +6 °C) is volledige afsmelting op zo’n korte tijdschaal fysisch onrealistisch: de hoeveelheid ijs en de benodigde smeltenergie zijn enorm. Wat klimaatwetenschap wél zegt (o.a. IPCC en NASA): bij langdurige opwarming boven ongeveer +2 à +3 °C kunnen we ons vastleggen op een traject richting (bijna) volledige afsmelting, maar dat is een proces van vele eeuwen tot duizenden jaren, met grote gevolgen voor de zeespiegel.

Zeldzame grondstoffen
Er wordt vaak gesproken over rijke grondstoffen, maar in werkelijkheid wordt er niet gemijnd onder kilometers ijs. Mogelijke winning concentreert zich op kustgebieden en ijsvrije zones. Er zijn aanwijzingen voor zeldzame aardmetalen, uranium en andere metalen, maar exploitatie is duur, logistiek complex, ecologisch gevoelig en economisch onzeker. Belangrijker nog: mijnbouw in het Arctisch gebied vergroot de druk op kwetsbare ecosystemen. Denk aan aanleg van infrastructuur, restafval, chemicaliën, ongelukken met tankers en andere verstoring van natuur, precies in een regio die al onder stress staat door snelle opwarming.

Strategisch belang
Voor directe controle en invloed zijn vooral de kustgebieden en het luchtruim van belang. Dat was al zichtbaar in de Tweede Wereldoorlog, toen de VS langs de kust bases, vliegvelden, weerstations en havens inrichtte. En juist nu het poolgebied toegankelijker wordt, groeit Groenlands betekenis opnieuw: in directe zin is het militair en strategisch belangrijk, als vooruitgeschoven post van de VS in het Arctische gebied.