Een kernreactor in de achtertuin 

Is dat geen groot risico in ons dichtbevolkte land?

Eerder schreef ik al over de stille terugkeer van kernenergie in de politieke arena. In zowel mijn boek …op hete kolen... als in mijn blog van enige tijd geleden besteedde ik aandacht aan de techniek, de risico’s en de ervaringen met Tsjernobyl en Fukushima.

Nu lijkt zich een nieuwe fase aan te dienen. Het gaat niet langer alleen over enkele grote kerncentrales, maar steeds vaker over kleine modulaire reactoren, zogeheten SMR’s (Small Modular Reactors), verspreid over het hele land.

Ook op Europees niveau lijkt men zich steeds nadrukkelijker op kernenergie te richten. Ursula von der Leyen noemde het recent zelfs een “strategische fout” dat Europa kernenergie had teruggedrongen. Volgens haar heeft dat Europa afhankelijker gemaakt van fossiele import, terwijl kernenergie juist een betrouwbare, betaalbare en emissiearme stroombron is.

Natuurlijk kent kernenergie veel positieve kanten. Wat de CO2-uitstoot tijdens de elektriciteitsproductie betreft, behoort zij tot de schoonste energiebronnen die we kennen. Bovendien kan kernenergie bijdragen aan meer onafhankelijkheid en diversificatie van onze energievoorziening. Een land dat niet volledig afhankelijk wil zijn van gas, zon en wind, komt al snel bij kernenergie uit. Juist daarom is dit debat zo lastig: het is niet zwart-wit.

Maar de term “kleine kernreactoren” klinkt onschuldiger dan hij in werkelijkheid is. Hoe je het ook wendt of keert: ook een kleine reactor blijft een nucleaire installatie met splijtstof, radioactief afval en alle mogelijke risico’s van dien. Bij de bouw van kerncentrales, hoe klein ook, neemt men geen enkel risico. Ieder schroefje moet aan de strengste veiligheidseisen voldoen. Alleen al het traject om alle benodigde vergunningen te verkrijgen duurt jaren; de bouw zelf is een geldverslindend proces.

Ik moest dan ook glimlachen toen ik in het nieuws hoorde dat het dorp Opmeer in Noord-Holland al rond 2030 over een kleine centrale wil beschikken. Zelfs kleinere reactoren leveren doorgaans nog veel meer elektrische energie op dan een enkel dorp nodig heeft. Ze zijn dus niet te vergelijken met een lokale energieoplossing op buurtniveau, maar eerder met een volwaardige centrale in compacte vorm.

Ter vergelijking: het vermogen van een kernreactor van een moderne onderzeeboot ligt tussen de 100 en 200 MW thermische energie. Het elektrisch vermogen is veel lager, zo’n 30 tot 50 MW. Daarmee kunnen tienduizenden huishoudens van elektrische stroom worden voorzien; Opmeer telt iets meer dan 12.000 inwoners…

Dat een aantal onderzeeboten wordt aangedreven door kernenergie, of dat er hier en daar kleine kerncentrales staan in totaal afgelegen gebieden, wil nog niet zeggen dat deze techniek zomaar kan worden overgeplaatst naar dichtbevolkte regio’s. Het is goed om ons te realiseren dat men bij oorlogsmaterieel niet op dezelfde manier naar kosten kijkt en dat de risicoafweging daar fundamenteel anders is.

Met kleine kernreactoren verdwijnen de bekende gevaren niet, zeker niet als men ze over het hele land zou verspreiden. Tsjernobyl liet zien wat een kernramp kan aanrichten wanneer techniek, menselijk falen en bestuurlijke fouten samenkomen. Fukushima toonde vervolgens dat ook in een technologisch hoogontwikkeld land een natuurramp een nucleaire crisis kan veroorzaken met gevolgen die decennia doorwerken. Wie over kernenergie spreekt, spreekt dus niet alleen over elektrische energie, maar ook over een risico dat, hoe klein de kans ook moge zijn, enorme gevolgen kan hebben.

En dan is er nog het afval. Radioactief afval verdwijnt niet omdat een reactor kleiner is. Ook kleine reactoren produceren afval dat langdurig veilig opgeslagen en bewaakt moet worden. De rekening daarvan schuiven we deels door naar volgende generaties.

Daar komt nog iets bij waar zelden direct over wordt gesproken: kerncentrales hebben grote hoeveelheden koelwater nodig. Dat water moet ergens vandaan komen: uit zee, rivieren of andere waterbronnen. De lozing van opgewarmd koelwater kan het lokale ecosysteem beïnvloeden. Ook dat is dus een milieuvraagstuk. Kernenergie is dan wel zeer schoon in termen van CO2-uitstoot, maar daarmee is zij nog niet zonder ecologische impact.

Dan komt er nog een gevaar bij: terroristische aanvallen of sabotage met drones kunnen de veiligheid en beveiliging ernstig bedreigen. In een tijd van terrorisme, oorlogsdreiging en goedkope, moeilijk te stoppen drones betekent een kerninstallatie dus ook permanente, zware bewaking. Een kleine kerncentrale is misschien niet direct een atoombom in de achtertuin, maar kan wel een doelwit worden met desastreuze gevolgen.

Tot slot is ook uranium geen onuitputtelijke oplossing. Volgens het IAEA (International Atomic Energy Agency) bedragen de geïdentificeerde winbare uraniumvoorraden wereldwijd ongeveer 7,93 miljoen ton. Bij het huidige gebruik komt dat ruwweg neer op ongeveer 130 jaar, maar die horizon hangt sterk af van de toekomstige groei van kernenergie en van investeringen in winning en verwerking. Uranium is dus geen oneindige bron, maar een eindige grondstof en dus niet echt duurzaam. Een overstap naar thorium zou dat beeld deels in positieve zin kunnen veranderen; de grondstof thorium is namelijk ruimer beschikbaar is dan uranium. Maar ook hier past nuance: thoriumreactoren zijn nog niet commercieel doorgebroken en bevinden zich vooral nog in onderzoek, testprogramma’s en demonstratieprojecten.

Kernenergie is schoon, krachtig en strategisch aantrekkelijk, maar ook een duur en risicovol alternatief. En spreiding van kleine reactoren over het hele land? Juist in een dichtbevolkt land als Nederland vraagt spreiding van kleine reactoren om grote terughoudendheid.